Boekpersonages: waarom de haarkleur van Sjaak er niet toe doet

Deze blog wil ik dieper ingaan op boekpersonages. Ik schreef in mijn vorige blog dat niet alle achtergrondinformatie die ik bij mijn personages verzin, in het uiteindelijke boek komt. Hoe anders was dit in de eerste versie… (Voor het geval je het je afvraagt: ik ben nu bij versie 367. Gevoelsmatig dan, in werkelijkheid zijn het er misschien drie minder.)

Boekpersonages leren kennen

In de eerste versie van het manuscript van Skoftig zat behoorlijk veel cv-informatie van de hoofdpersonages verwerkt, vooral in het begin. Op zich niet gek: ik moest de personages nog leren kennen. Die cv’s gaven mij handvatten om hen tot leven te wekken. Hé, ik moest toch ergens beginnen.

Net als in het echte leven

Waarom die informatie inmiddels niet meer in het boek staat? Als lezer wil je een personage stap voor stap leren kennen. Net zoals dat in het echte leven gebeurt: je ontmoet iemand, scant diegene en je vormt een eerste indruk.

Jij deelt zelf toch ook niet direct de inhoud van je dagboek bij een eerste ontmoeting?

Wat onthoud je na een eerste ontmoeting met een persoon?

– Opvallende uiterlijke kenmerken.
– Soms het gevoel dat die persoon bij je oproept, vaak wanneer dit gevoel afwijkt van een in jouw ogen gemiddelde.
– Of niets. (Al is dit niet het effect dat je als schrijver wil bereiken.)

Veelgemaakte beginnersfout

Je hebt details nodig voor de aankleding van een verhaal, maar overdrijven draagt hier niet aan bij. Toch is dit een veelgemaakte beginnersfout.

Stel je wil een kerel een lelijk uiterlijk geven. Je kunt hem dan simpelweg lelijk noemen, alleen verschaf je de lezer op die manier geen beeld. (Het zogeheten ‘Show, don’t tell‘. De schrijver dringt je als het ware zijn op.

George Clooney-effect

Als je die kerel een harige pukkel op zijn kin geeft, heeft dat op de meeste lezers niet het George Clooney-effect. Je doel is dan bereikt. Het is niet per se nodig om die kerel én een harige pukkel te geven, én een slecht gehecht litteken op zijn neus, én scheve tanden, én een bierbuik waar vier baby’s inpassen. Eén opvallend detail volstaat meestal om de lezer het beeld te verschaffen dat het gemiddeld gezien niet de meest aantrekkelijke kerel is. Bovendien onthoud je zo’n opvallend detail beter dan een opsomming. Daar zit je winst qua effect dat je wil bereiken.

Hoe geef je Sjaak kleur?

Toch zijn te weinig details ook niet goed, want dan zit er niet voldoende vlees om je verhaal en heeft de lezer geen materiaal dat hem in het verhaal trekt.

Ik geef je een ander voorbeeld, dit keer van een personage uit Skoftig.

Stel ik schrijf: ‘Sjaak heeft bruin haar.

(Niet de meest spannende zin overigens, maar daar gaat het nu niet om.)

Wat doet die zin met je?

Waarschijnlijk weinig.

Maar stel nu dat ik schrijf:

Sjaak slaat de Telegraaf open.

Of:

Sjaak slaat de Playboy open.

Of:

Sjaak slaat het magazine ‘Vogels dichterbij’ open.

Dit roept veel meer bij je op dan het eerste voorbeeld. (Tenzij je kapper bent, wellicht.)

Je hebt direct een bepaald type man in je hoofd, of dit nu een negatieve, positieve of een neutrale associatie is.

Schrijven is schrappen

Vorige maand heb ik rigoureus geschrapt in het manuscript. Ik ben van 86.714 woorden naar 80.123 gegaan. (In een eerder stadium bevatte het manuscript tegen de 100.000 woorden, kun je nagaan.)

Een stuk over Sjaak dat gesneuveld is:

Sjaak Schuitemaker was een man van weinig woorden. Hij hield van orde en regelmaat in zijn leven, met Willy als sturende motor. Zolang zijn primaire behoeftes werden vervuld was hij een tevreden man. De Telegraaf wanneer hij ontwaakte, piepers, groente en een stuk vlees na zijn werk. ’s Avonds een biertje in zijn linkerhand, de afstandsbediening in de rechter. Zo nu en dan eens bovenop zijn vrouw. Als alles ging zoals het volgens hem moest gaan, dan hoorde je hem niet.

Geeft een beeld, nietwaar?

Ik ben niet per se ontevreden met het geschetste, alleen geef ik je direct heel veel informatie. In dit geval vind ik het interessanter als je dit soort informatie uit Sjaak zijn handelen haalt.

Sjaak leest dus ergens in het verhaal de Telegraaf, en er staat een zin in waaruit blijkt dat hij een pilsje drinkt. Ook is er een scène waar zijn vrouw piepers schilt. (Wees gerust, dat is niet de belangrijkste informatie in die scène. Het geeft je alleen een beeld.)

Daarbij komt dat Sjaak een bij-personage is. Hij heeft zeker wat kleur nodig (want – en hier heb je hem toch: Sjaak heeft al een aardig grijze kop), maar wat hij van ’s ochtends vroeg tot ’s avonds laat doet draagt niets bij aan het verhaal.

Laten we een associatiespel doen:

Fredje heette voluit Frederik. Frederik Humbertus Cornelis van Bergen, zo hadden zijn ouders in een onbewaakt ogenblik besloten.

(Deze zinnen hebben het boek overigens niet gehaald, het draagt niet voldoende bij.)

Wat roept de naam Fredje bij jou op? En wat vertelt de tweede zin jou daarover? Ik ben benieuwd!

SPREID HET WOORD!

Facebook
Twitter
RSS

12 reacties op “Boekpersonages: waarom de haarkleur van Sjaak er niet toe doet”

  1. Grappig dat de namen Sjaak en Willy me meteen aan de chocoladefabriek doen denken ;), maar je hebt helemaal gelijk en het is nog lastig ook. Ik heb een brede fantasie en maak iemand uit een boek ik mijn hoofd, als er dan staat ‘ zij is blond’ en op de kaft van het boek staat een bruinharige, dan klopt dit niet voor me. Dat heb ik ook met boekverfilmingen. Gaaf trouwens dat je een boek aan het schrijven bent, maar dit soort zaken lijken me nog aardig lastig.

  2. Het lijkt mij alsof Fredje eigenlijk niet de moeite waard is….
    Alsof er in een onbewaakt ogenblik iets verzonnen moest worden zonder daar daadwerkelijk bij na te denken. Doe ons die maar… Zo iets.

  3. Fredje klinkt een beetjes als een zielig, klein mannetje. Onzeker, nietig. Het feit dat zijn ouders hem “in een onbewaakt ogenblik” zo genoemd hebben, lijkt te zeggen dat hij zelf niet bijzonder blij is met zijn naam.

  4. oh ik kan helemaal op gaan in ee boek en een hele voorstelling van de mensen maken. Dan is het ook een goed boek vind ik. Fredje klinkt als een klein naar mannetje

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *